Operativna pravila za žirokliring sistem

CENTRALNA BANKA
BOSNE I HERCEGOVINE


OPERATIVNA PRAVILA ZA ŽIROKLIRING

Na osnovu člana 18. st. 1. i 3. Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH, broj 1/97, 29/02, 8/03, 13/03 i 14/03), guverner Centralne banke Bosne i Hercegovine d o n o s i

OPERATIVNA PRAVILA ZA ŽIROKLIRING

1 Opšte odredbe
1.1 Na šta se odnose pravila i postupci
1.1.1 Operativna pravila za žirokliring (u daljem tekstu: Pravila ŽK) odnose se na prava, obaveze i odgovornosti Centralne banke Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Centralna banka) u vezi sa radom žirokliringa (u daljem tekstu: ŽK), uslove za učešće u ŽK, prava, obaveze i odgovornosti učesnika ŽK, način i postupke za kliring i poravnanje, te postupke u slučaju kad učesnik u ŽK nije u stanju da ispuni obaveze.
Pravila i postupke za ŽK propisuje Centralna banka. Centralna banka je odgovorna za dostavljanje Pravila ŽK učesnicima ŽK. Učesnici su dužni svoje postupke i pravna akta uskladiti sa ovim pravilima ŽK.
1.2 ŽK i učesnici
1.2.1 ŽK-om se omogućava izvršavanje platnih naloga do vrijednosti čiju visinu određuje Upravno vijeće Centralne banke posebnom odlukom.
1.2.2 Učesnici ŽK-a su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo, kao i otvoren transakcioni račun kod Centralne banke.
1.3 Prava i odgovornosti Centralne banke
1.3.1 Centralna banka upravlja ŽK-om i obezbjeđuje učesnicima usluge poravnanja platnih naloga po principu multilateralnog kliringa. Centralna banka je odgovorna da poravnanja potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom Centralne banke kojim je regulisano bruto poravnanje u realnom vremenu.
1.3.2 Centralna banka vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika u ŽK-u i njihovu usklađenost sa pravilima i procedurama ŽK-a. Centralna banka je odgovorna za nadzor i kontrolu evidencija i zapisa učesnika, koje učesnici vode, a u skladu sa Pravilima ŽK-a. Centralna banka može ovlastiti revizorsku kuću u cilju obavljanja nadzora i kontrole učesnika u pogledu postupanja u smislu stava 1. ove tačke.
1.3.3 Svi akti Centralne banke koji su vezani za rad ŽK-a doneseni od Upravnog vijeća, guvernera ili ovlaštenih službenika Centralne banke obavezujući su za sve učesnike ŽK-a.
1.3.4 Sva saznanja i informacije kojima raspolažu službenici Centralne banke u okviru svog svakodnevnog obavljanja poslova vezanih za ŽK smatraju se poslovnom tajnom. Sve informacije i podaci smatraju se povjerljivim i kao takvi se moraju tretirati, izuzev u sljedećim slučajevima:
a. u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa,
b. u slučaju da je uposlenik Centralne banke, koji raspolaže podacima, ovlašten da ih može predočiti organima Centralne banke,
c. u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcija.
1.3.5 Centralna banka obezbjeđuje dislocirani rezervni sistem ŽK u Banjoj Luci, koji omogućava neometano i sigurno nastavljanje rada pri vanrednim dešavanjima.
1.3.6 Centralna banka može ograničiti poravnanje platnih naloga iz ŽK-a među učesnicima, te obustaviti rad ŽK-a za duže ili kraće vrijeme, ako je to nužno, da bi se osigurali interesi Centralne banke ili učesnika. Izvršavanje platnih naloga se zaustavlja ili ograničava u takvim situacijama i Centralna banka se neće smatrati odgovornom za takvo zaustavljanje ili ograničavanje.
1.3.7 U slučaju poteškoća sa ŽK-om i poravnanjem naloga u sistemu bruto poravnanja u realnom vremenu (u daljem tekstu: BPRV) Centralna banka ima pravo da promijeni radno vrijeme ŽK-a u cilju sigurnog i uspješnog okončanja postupka kliringa i poravnanja.
1.3.8 Centralna banka se neće smatrati odgovornom za obustavljanje ili otežano izvršavanje platnih naloga kad je to posljedica poteškoća na mreži.
1.3.9 Centralna banka se neće smatrati odgovornom za neizvršenje, pogrešno izvršenje ili zakašnjelo izvršenje platnog naloga koje je prouzrokovao neki od učesnika, treća strana ili događaj koji se nije mogao predvidjeti ili izbjeći.
1.4 Odgovornosti učesnika
1.4.1 Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarske aplikacije i njihovu usklađenost i povezivost sa ŽK-om, kao i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK.
1.4.2 Učesnik je odgovoran za pravilno popunjavanje i usmjeravanje platnih naloga, te za autentičnost svih platnih naloga usmjerenih u ŽK.
1.4.3 Učesnik je odgovoran za tačno i pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga koji je dobio od drugog učesnika ŽK-a u toku radnog vremena.
1.4.4 Svaki učesnik je obavezan podmiriti troškove usluga Centralne banke za učešće u ŽK-u, a u skladu sa odlukom Centralne banke o tarifi, zaduženjem računa rezervi učesnika kod pripadajuće glavne jedinice.
1.4.5 Učesnik je obavezan da opremu za ŽK, koja je vlasništvo Centralne banke, pravilno i namjenski koristi u skladu sa potrebama za učešće u platnom prometu vezanim za ŽK.
1.4.6 Učesnik je obavezan snositi troškove održavanja opreme i računarskih programa iz tačke 1.4.5 ustupljenih na korištenje od strane Centralne banke.

2 Učešće u ŽK-u
2.1 Tehnički uslovi za uključivanje u ŽK
2.1.1 Učesnik za uključivanje u ŽK mora raspolagati odgovarajućom tehničkom opremom i programima, na primarnoj i rezervnoj lokaciji. Centralna banka će odrediti minimalnu konfiguraciju opreme, obezbijediti programe, obaviti testiranje opreme i programa i izvršiti uključivanje učesnika u ŽK.
2.1.2 Učesnik mora obezbijediti odgovarajuću prostoriju za ŽK opremu sa svim potrebnim tehničkim i sigurnosnim uslovima.
2.1.3 Centralna banka ima pravo kontrole stanja opreme, programa i smještajnih uslova učesnika, u bilo koje vrijeme tokom radnog vremena ŽK-a.
2.2 Ovlaštene osobe
2.2.1 Učesnik će obezbijediti potreban broj uposlenika osposobljenih i ovlaštenih za obavljanje platnog prometa u ŽK-u.
2.3 Istupanje iz ŽK-a
2.3.1 Učesnik može istupiti iz ŽK-a podnošenjem zahtjeva Centralnoj banci u pisanom obliku.
2.4 Isključivanje iz ŽK-a
2.4.1 Centralna banka može isključiti svakog učesnika, privremeno ili trajno, ako ne ispunjava pravila i uslove učešća u ŽK-u ili ako prekrši utvrđena pravila, a ocijeni da bi njegovo dalje učešće moglo uticati na rad cijelog ŽK-a.
2.4.2 Učesnik će biti odmah isključen iz ŽK-a, ako mjerama ovlaštene agencije ili nadzornog organa koje su poduzete protiv njega ne može obavljati usluge platnog prometa, kao i u drugim slučajevima spriječenosti obavljanja usluga platnog prometa.

3 Način i postupci kliringa i poravnanja
3.1 Platni nalog
3.1.1 Platni nalozi usmjereni u ŽK moraju glasiti na BAM.
3.1.2 Platni nalozi usmjereni u ŽK moraju biti u elektronskoj formi, u propisanim fajlovima, zaštićeni šifrom, popunjeni u skladu sa standardima S.W.I.F.T.-a i važećim odredbama za domaće platne transakcije. Vrste poruka plaćanja jesu MT103, MT202 i MT205.
3.2 Prihvatanje naloga
3.2.1 Platni nalozi primljeni u ŽK su neopozivi. Nalog je primljen u ŽK kad učesnik dobije potvrdu o prihvatanju.
3.2.2 Platni nalog će biti izvršen istog dana kad je primljen u ŽK, u ciklusu poravnanja za koje je upućen.
3.3 Kliring
3.3.1 Kliring platnih naloga svih učesnika ŽK-a izvršava se iskazivanjem međusobnih obaveza učesnika.
3.3.2 Prilikom presjeka poravnanja, Centralna banka će iskazati neto poziciju svakog učesnika ŽK-a pojedinačno, kao rezultat obračuna svih potraživanja i dugovanja, prethodno iskazanih kroz međusobne obaveze.
3.4 Poravnanje
3.4.1 Poravnanje neto dugovanja i potraživanja učesnika ŽK-a izvršava se putem BPRV-a, u skladu sa rasporedom rada ŽK-a i u skladu sa Operativnim pravilima BPRV-a.
3.4.2 Poravnanje se smatra okončanim u trenutku kad su prenesena sredstva na račun za poravnanje u BPRV-u neto povjerioca.
3.5 Vraćanje pogrešno doznačenih sredstava
3.5.1 Na traženje Centralne banke ili učesnika ŽK-a koji je pogrešno usmjerio platni nalog, učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti doznačena sredstva:
- do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnije do prvog skupljanja narednog dana, ako sredstva na račun komitenta-krajnjeg primaoca nisu knjižena, ili
-odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji su račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva.
3.6 Raspored rada ŽK-a
3.6.1 Radni dani ŽK-a tokom godine jesu svi radni dani od ponedjeljka do petka.

3.6.2 Neradni dani ŽK-a jesu subote i nedjelje. 1. i 2. januar i 1. maj, a eventualno i drugi dani koje će u skladu sa propisima i opravdanim razlozima odrediti guverner.
3.6.3 Prijem i poravnanje platnih naloga izvodiće se kroz etape u određenim vremenskim periodima prema posebno propisanoj odluci.

4 Postupak rada ŽK-a u slučaju prekida redovne mrežne komunikacije
4.1 U slučaju prekida redovne mrežne komunikacije, ŽK se odvija putem e-maila.
4.1.1 Rad e-mailom izvodi se isključivo na šifriran način.
4.1.2 Rad e-mailom izvodi se samo u centru sistema ŽK-a.
4.1.3 Prilikom prekida redovne mrežne komunikacije, zaostali podaci iz ŽK-a glavnih jedinica učesniku će se proslijediti e-mailom.
4.1.4 Rad e-mailom se izvodi na traženje učesnika.
4.1.5 Učesnik zahtjev za rad e-mailom upućuje na ranije dogovoreni broj faksa, telefona ili e-mail adresu Centralne banke.
4.1.6 Rad e-mailom može se uspostaviti samo nakon što je zahtjev prihvaćen i potvrđen od strane Centralne banke e-mailom, telefonom ili faksom.
4.1.7 Rad e-mailom se izvodi putem prethodno dogovorenih e-mail adresa između učesnika ŽK-a i Centralne banke.
4.1.8 Učesnik ŽK-a nakon svakog slanja platnih naloga e-mailom o tome obavijesti centar sistema ŽK putem telefona. Centralna banka potvrđuje prijem podataka e-mailom, telefonom ili faksom. Ako u roku od 15 minuta učesnik ŽK-a ne dobije ovakvu potvrdu, mora kontaktirati odgovorne osobe u centru sistema ŽK-a.
4.1.9 Učesniku ŽK-a će rezultati poravnanja biti upućeni e-mailom. Učesnik ŽK-a prijem podataka potvrđuje e-mailom.
4.1.10 Učesnik ŽK-a zahtjev za prestanak razmjene podataka e-mailom upućuje na ranije dogovoreni broj faksa, telefona ili e-mail adresu.
4.1.11 Okončanjem radnog dana u ŽK, svaka prethodno uspostavljena razmjena podataka putem e-maila smatra se završenom.
4.1.12 Rad e-mailom prestaje uspostavom normalne mrežne komunikacije.

5 Nastavak rada u vanrednim okolnostima
5.1 Poduzimanje mjera
5.1.1 Centralna banka u vanrednim okolnostima može poduzeti sve neophodno za izmjenu, održavanje ili donošenje mjera koje će obezbijediti pouzdan, ispravan i zakonit rad ŽK-a.
5.2 Obezbjeđenje uslova za rad na rezervnoj lokaciji
5.2.1 Centralna banka i učesnici ŽK-a će obezbijediti uslove da se planovi za kritične okolnosti iz tačke 5.3.1 mogu realizovati na rezervnoj lokaciji u slučaju potrebe.
5.3 Planovi za kritične okolnosti
5.3.1 Centralna banka i učesnici ŽK-a će pripremiti planove za kritične okolnosti sa postupcima i mjerama za nastavak pouzdanog, ispravnog i zakonitog rada ŽK-a kod nastupanja kritičnih okolnosti.
5.4 Kršenje pravila i postupaka
5.4.1 Neobezbjeđenje uslova za rad na rezervnoj lokaciji i nedonošenje planova za kritične okolnosti, kao i nepridržavanjem postupaka i mjera Centralne banke za postupanje u vanrednim okolnostima smatraće se kršenjem pravila i postupaka ŽK-a.

6 Podaci, obavještenja i informacije
6.1 Podaci, obavještenja i informacije koji se dostavljaju putem ŽK-a
6.1.1 Učesnici ŽK-a obavezni su obezbijediti Centralnoj banci, putem mreže ŽK-a, podatke, obavještenja ili informacije koje od njih zatraži Centralna banka ili propiše posebnim aktom.

7 Prelazne i završne odredbe
7.1 Prelazne odredbe
7.1.1 Danom početka primjene Pravila ŽK-a prestaje da važi Pravilnik o utvrđivanju operativnih pravila za žirokliring centar Bosne i Hercegovine broj 01-15/01 od 8.1.2001. godine i 01-958/01 od 12.10.2001. godine.
7.1.2 Za status učesnika ŽK-a, osim odobrenja za obavljanje platnog prometa, neophodno je prihvatanje Pravila ŽK-a, što učesnici potvrđuju pisanom izjavom o prihvatanju na obrascu broj 2. koji je u prilogu i sastavni dio Pravila ŽK-a.
7.1.3 Učesnici ŽK-a koji su taj status stekli po odredbama Pravilnika o utvrđivanju operativnih pravila za žirokliring centar Bosne i Hercegovine broj 01-15/01 od 8.1.2001. godine dužni su svoja akta uskladiti sa odredbama Pravila ŽK-a i dati izjavu iz tačke 7.1.2 do 31. 12. 2004. godine, a ukoliko to ne učine u tom roku, gube status učesnika u ŽK-u.
7.2 Završne odredbe
7.2.1 Pravila ŽK-a stupaju na snagu danom donošenja, a primjenjivaće se od 1.1.2005. godine.


Broj: 01-765/04
Guverner
Sarajevo, 19.11.2004. godine
Peter Nicholl