Tržišta kapitala: Kako je berza organizovana

Trgovanje vrijednosnim papirima u BiH odvija se putem dvije berze, koje se nalaze u Sarajevu i Banjoj Luci. Ove dvije berze su organizovane na istim regulatornim principima. U skladu s pravnim propisima koji regulišu upravljanje na tržištima kapitala u BiH, berze su "mjesta na kojima se susreću ponuda i potražnja za vrijednosnim papirima i trgovanje vrijednosnim papirima, u skladu s prethodno definisanim pravilima." Povezivanje ponude i potražnje za vrijednosnim papirima, proizvodi stope (ili cijene) za vrijednosne papire kojima se trguje. Treća funkcija berze je da osigura informacije o ponudi i potražnji, tako da se trguje tržišnom vrijednošću vrijednosnih papira.

Sarajevsku berzu (SASE) je osnovalo osam brokerskih kuća 13. septembra 2001. Trgovanje je zvanično počelo s prvom aukcijom, u ukupnoj vrijednosti od 3.099,00 KM, 12. aprila 2002. SASE ima tri segmenta sa odvojenim pravilima:

  • Zvanično kotiranje
  • Kotiranje fonda (kao podsegment zvanične kotacije)
  • Slobodno tržište

Zvanična kotacija je tržišni sektor na kojem se trguje s našim "prvoklasnim", tj. lokalnim kompanijama, s najvećim kvalitetom. Da bi se kompanija prihvatila u kotaciju, mora ispoštovati određene opšte i posebne uslove i kriterije.

Emitent koji je uključen u zvaničnu kotaciju mora redovno informisati javnost i berzu o svim događajima koji utiču na poslovanje. On je, takođe, obavezan da dostavlja polugodišnje i godišnje finansijske izvještaje berzi. Poslovanje treba biti transparentno što je više moguće, tako da potencijalni investitor može procijeniti mogući prinos na investicije kod ovog emitenta.

Kotiranje fonda je onaj dio zvanične kotacije rezervisan za investicione fondove (IF). Dionice IF su uključene na dosta sličan način kao i dionice redovnih emitenata, ali procesom upravlja Zakon i propisi Komisije za vrijednosne papire.

Slobodno tržište je segment SASE s najmanje striktnim uslovima. Da bi se trgovalo vrijednosnim papirom na slobodnom tržištu, mora se zadovoljiti da brokerska kuća ili emitent dostave zahtjev za uključenjem. Emitent koji dostavlja takav zahtjev mora dostaviti vlastite finansijske izvještaje berzi.

Banjalučka berza (BLSE) ima dva tržišta berzi: zvanično tržište dionica (kotacija) i slobodno tržište dionica. Banjalučku berzu je osnovalo 9. maja 2001. osam banaka i jedna kompanija za obavljanje trgovine vrijednosnim papirima. Komisija za vrijednosne papire RS je izdala operativnu dozvolu Banjalučkoj berzi 9. augusta 2001. Zvanično tržište dionicama ima sljedeće elemente:

  • Dionice - lista A
  • Dionice - lista B
  • Zatvoreni investicioni fondovi
  • Otvoreni investicioni fondovi
  • Obveznice i drugi dužnički vrijednosni papiri,
  • Kratkoročni vrijednosni papiri i
  • Drugi vrijednosni papiri.

Vrijednosni papiri se mogu uključiti u zvanično tržište berze ukoliko ispunjavaju sljedeće opšte uslove:

  • Njima se može trgovati na organizovan način,
  • U potpunosti su plaćeni,
  • Da su prenosivi bez ograničenja, i
  • Da se izdaju u nematerijalnom obliku.

Dionice su uključene u listu B ukoliko, pored ovih opštih uslova, takođe ispunjavaju određene posebne kriterije: da imaju dvije godine poslovanja, tri miliona KM kapitala, minimalno jedan milion KM emisije dionica, minimalno 15% dionica javno emitovanih i najmanje 50 dioničara.

Emitent koji zahtijeva uključenje u listu A, takođe mora ispunjavati sljedeće uslove:

  • Da je usvojio standarde korporativnog upravljanja za dionička društva,
  • Da ima web stranicu s dostupnim informacijama o emitentu na lokalnom jeziku i engleskom jeziku.

Obje vrste dionica, i zatvorenih i otvorenih investicionih fondova, mogu se uključiti u zvanično berzansko tržište, ukoliko ispunjavaju opšte uslove za uključivanje.

Slobodno tržište obuhvata vrijednosne papire koji ispunjavaju opšte poslove za uključivanje. Uključivanje u slobodno tržište dionica se daje na zahtjev emitenta, pojedinačnog dioničara ili u normalnom toku poslovanja. Dionice iz postupaka privatizacije i javno emitovani vrijednosni papiri su uključeni u normalan tok, na osnovu izvještaja Centralnog registra.

Slobodno tržište ima sljedeće segmente:

  • Dionice,
  • Zatvoreni investicioni fondovi,
  • Otvoreni investicioni fondovi,
  • Obveznice i drugi dužnički vrijednosni papiri
  • Kratkoročni vrijednosni papiri, i
  • Drugi vrijednosni papiri.

Newsletter CBBiH